از آنجا که در گمرکات امکانات محدود می باشد لازم است مسیرهایی برای بازرسی کالاها تعیین شود تا هم محموله ها سریعتر اجازهی خروج یابند و هم میزان فعالیت های نظارتی در گمرک مدیریت شود. به طور کلی، کالاها برای ترخیص از گمرک براساس رویه ای که برایشان تعیین می شود در سه مسیر کلی دسته بندی می شوند. این مسیرها برای بررسی دقیقتر کالاها و مدیریت بهتر ریسک صورت می گیرد. بنابراین، برای ترخیص کالاها، ابتدا محموله ها ثبت شده و شماره کوتاژ دریافت می شود و سپس اظهارنامه مورد ارزیابی قرار می گیرد تا مسیر خروج برای کالا مشخص شود. اظهارنامه های ترخیص ممکن است در سه مسیر سبز و زرد و قرمز قرار بگیرند. در ادامه به تشریح انواع مسیر در ترخیص کالا (سبز، زرد و قرمز) می پردازیم.
مسیرهای گمرکی چیست و چرا اهمیت دارند؟
پس از ثبت اظهارنامه در سامانه جامع امور گمرکی، هر محموله وارد یکی از مسیرهای گمرکی میشود. این مسیرها مشخص میکنند که کالا با چه میزان بررسی اسنادی و فیزیکی روبهرو خواهد شد. انتخاب مسیر بهصورت کاملاً سیستمی و بر اساس مدیریت ریسک انجام میشود و نقش مستقیمی در مدت زمان ترخیص، هزینههای انبارداری و سرعت ورود کالا به بازار دارد. آشنایی با انواع مسیر در ترخیص کالا به واردکنندگان کمک میکند از همان ابتدای فرآیند، برنامهریزی دقیقتری برای زمان و هزینههای خود داشته باشند.
منظور از مسیرهای سبز و زرد و قرمز چیست؟
سبز: در مسیر سبز کالاها با کم ترین بررسی و به سرعت ترخیص می شوند.
زرد: در مسیر زرد اسناد و اطلاعات کالاها بررسی می شود ولی به کنترل فیزیکی نیازی نیست.
قرمز: در مسیر قرمز کالاها به طور کامل ارزیابی شده و اسناد آنها به تفصیل مورد بررسی کارشناس قرار می گیرد و ارزیابی فیزیکی نیز انجام می شود.
چه عواملی در تعیین مسیر ترخیص کالا اثرگذار است؟
- تعرفه کالا
- نوع معامله
- صاحب کالا
- اظهارکننده یا ترخیص کار
- کشور سازنده یا صادرکننده کالا
- ارزش کالا
- نو یا دست دوم بودن کالا
مسیر سبز
کالاهایی که در مسیر سبز قرار بگیرند نیازی به استاندارد و آزمایشگاه ندارند و برای این کالاها کسب مجوز ضروری نیست؛ نظر کشور سازنده و اسناد ارائه شده نیز مسئله ای ندارد و کالاها با بررسی اجمالی اسناد به دایره صندوق فرستاده می شوند و پروانه خروج صادر می گردد. گاهی فرآیند خروج کالا از گمرک در مسیر سبز چنان سریع است که فقط چند ساعت زمان میبرد. خوش حساب بودن در امور مالیاتی از عوامل مهم است که باعث می شود کالاها در مسیر سبز قرار بگیرند.
اغلب کارت های بازرگانی و شرکت های ترخیص کار در مسیر سبز ترخیص قرار دارند.
مسیر زرد
کالاهایی که در مسیر زرد باشند معمولا به گواهی آزمایشگاه یا استاندارد نیاز دارند. در مسیر زرد اسناد کالاها و ارزش محموله بررسی شده و موارد اظهاری نیز تطبیق داده می شود، ولی محموله مورد کنترل فیزیکی قرار نمی گیرد. در این مسیر، با ارائه کاتالوگ و تطبیق ارزش استنباطی کالاها در دایره ارزش، محموله ها بدون نیاز به کنترل فیزیکی، اجازه خروج خواهند یافت. کسانی که در سه ماه گذشته سابقه ترخیص داشته باشند، معمولا در مسیر زرد دسته بندی می شوند. البته نوع کالا نیز در تعیین این مسیر نقش دارد.
مسیر قرمز
در مسیر قرمز تمام رویه ها و تشریفات اداری برای ترخیص کالا احتمالا صورت می گیرد. این مسیر محموله ها به آزمایشگاه و استاندارد احتیاج دارند و اسناد ارائه شده نیز به دقت مورد بررسی قرار می گیرد. مسیر قرمز ارزیاب ممکن است بخشی از کالاها یا تمام آنها را بازدید فیزیکی کند. کالاهایی که در مسیر قرمز باشند طولانی ترین روند را برای خروج خواهند داشت. کسانی که تازه کارت بازرگانی خود را دریافت کرده اند، معمولا در این مسیر دسته بندی می شوند.
برای بهروزرسانی مقاله انواع مسیر در ترخیص کالا (سبز، زرد و قرمز)، این ۵ بخش جدید را میتوانید به انتهای مقاله اضافه کنید. متنها بر اساس فرآیندهای فعلی مدیریت ریسک گمرک و اطلاعات بهروز سال ۱۴۰۵ نوشته شدهاند.
هدف از تقسیمبندی کالاها در مسیرهای سبز، زرد و قرمز
گمرک برای جلوگیری از اتلاف زمان و تمرکز بر محمولههای پرریسک، از سیستم طبقهبندی مسیرها استفاده میکند. در این روش، تمام کالاها با یک میزان سختگیری بررسی نمیشوند. کالاهایی که سابقه مثبت، اسناد کامل و ریسک پایینی دارند معمولاً سریعتر ترخیص میشوند، در حالی که محمولههای حساس یا دارای مغایرت نیازمند کنترلهای دقیقتر هستند. این رویکرد علاوه بر افزایش امنیت تجاری، موجب تسریع تجارت قانونی نیز شده است.
چه عواملی در تعیین مسیر ترخیص کالا مؤثر هستند؟
تعیین مسیر صرفاً به نوع کالا وابسته نیست و عوامل متعددی در آن نقش دارند. سوابق بازرگان، کشور مبدأ، نوع کالا، کد تعرفه (HS Code)، ارزش اظهارشده، مجوزهای قانونی، سابقه تخلفات، نوع ثبت سفارش و حتی نتایج ارزیابیهای قبلی در انتخاب مسیر مؤثر هستند. به همین دلیل ممکن است دو محموله مشابه که توسط دو شرکت مختلف وارد میشوند، در مسیرهای متفاوتی قرار بگیرند.
آیا امکان تغییر مسیر گمرکی وجود دارد؟
در برخی شرایط، مسیر تعیینشده ممکن است در طول فرآیند بررسی تغییر کند. برای مثال اگر هنگام کنترل اسناد یا ارزیابی کالا مغایرتی مشاهده شود، پرونده میتواند از مسیر سبز به زرد یا حتی قرمز منتقل شود. همچنین در صورت رفع ابهامات یا تکمیل مدارک، امکان ادامه فرآیند بدون ایجاد تأخیرهای طولانی وجود دارد. به همین دلیل، تهیه اسناد کامل و صحیح از همان ابتدا اهمیت زیادی در جلوگیری از تغییر مسیر داردمدیریت ریسک گمرکی در سال ۱۴۰۵ چگونه مسیر ترخیص کالا را تعیین میکند؟
در سال ۱۴۰۵، گمرک ایران بیش از گذشته از سیستم مدیریت ریسک برای تعیین مسیر ترخیص کالا استفاده میکند. در این سیستم، تنها نوع کالا ملاک تعیین مسیر نیست؛ بلکه سوابق بازرگان، میزان انطباق اظهارنامههای قبلی، ارزش کالا، کشور مبدأ، نوع تعرفه، مجوزهای قانونی و سابقه تخلفات نیز بررسی میشود. هدف از این فرآیند، افزایش سرعت ترخیص کالاهای کمریسک و تمرکز بازرسیها بر محمولههای پرریسک است. در نتیجه، حتی کالاهای مشابه نیز ممکن است برای دو واردکننده مختلف در مسیرهای متفاوتی قرار گیرند.
چگونه احتمال قرار گرفتن کالا در مسیر سبز را افزایش دهیم؟
اگرچه تعیین مسیر کاملاً توسط سامانه مدیریت ریسک گمرک انجام میشود، اما رعایت برخی نکات میتواند احتمال قرار گرفتن کالا در مسیر سبز را افزایش دهد. اظهار صحیح مشخصات کالا، استفاده از کد تعرفه (HS Code) دقیق، ارائه کامل اسناد، پرداخت بهموقع حقوق و عوارض گمرکی، نداشتن سابقه تخلف و همکاری با ترخیصکاران حرفهای از مهمترین عواملی هستند که سابقه مثبت بازرگان را تقویت میکنند. داشتن پرونده تجاری شفاف باعث میشود در ارزیابیهای بعدی نیز ریسک کمتری برای اظهارنامه در نظر گرفته شود.
مدت زمان ترخیص کالا در هر مسیر گمرکی
یکی از سؤالات متداول بازرگانان، مدت زمان ترخیص در هر مسیر است. زمان ترخیص به نوع کالا، تکمیل بودن مدارک و نیاز به اخذ مجوزها بستگی دارد، اما بهطور معمول جدول زیر میتواند دید مناسبی ارائه دهد.
| مسیر گمرکی | نوع بررسی | میانگین زمان ترخیص |
|---|---|---|
| مسیر سبز | بررسی اولیه اسناد | ۱ تا ۲ روز کاری |
| مسیر زرد | کنترل اسناد و مجوزها | ۳ تا ۷ روز کاری |
| مسیر قرمز | بررسی کامل اسناد و ارزیابی فیزیکی کالا | ۷ روز کاری یا بیشتر |
این زمانها تقریبی هستند و در صورت نیاز به آزمایشگاه، استاندارد یا استعلام از سازمانهای دیگر ممکن است افزایش پیدا کنند.
مهمترین اشتباهاتی که باعث قرار گرفتن کالا در مسیر قرمز میشوند
بسیاری از پروندهها به دلیل خطاهای قابل پیشگیری وارد مسیر قرمز میشوند. درج نادرست ارزش کالا، انتخاب اشتباه تعرفه گمرکی، مغایرت بین اسناد حمل و اظهارنامه، نقص مجوزهای قانونی، اختلاف در تعداد یا مشخصات کالا و سوابق تخلفات گمرکی از مهمترین دلایل افزایش ریسک اظهارنامه هستند. بررسی دقیق اسناد پیش از ثبت در سامانه EPL و استفاده از مشاوره تخصصی میتواند احتمال بروز این مشکلات را تا حد زیادی کاهش دهد.
تاثیر شرکتهای ترخیص کالا در کاهش زمان ترخیص
همکاری با یک شرکت ترخیص کالای باتجربه، علاوه بر کاهش خطاهای ثبتی، باعث تسریع فرآیند اخذ مجوزها، بررسی تعرفه، ارزشگذاری کالا و پیگیری پرونده در گمرک میشود. کارشناسان حرفهای با آشنایی کامل با قوانین گمرکی، سامانه EPL و رویههای اجرایی سال ۱۴۰۵، میتوانند از بروز مغایرتهای احتمالی جلوگیری کرده و زمان توقف کالا در انبارهای گمرکی را کاهش دهند. این موضوع علاوه بر صرفهجویی در هزینههای انبارداری، ریسک تأخیر در تحویل کالا را نیز به حداقل میرساند.
آشنایی با مسیرهای گمرکی؛ راهی برای کاهش هزینههای واردات
بسیاری از هزینههای اضافی واردات، مانند انبارداری، دموراژ، تأخیر در تحویل کالا و توقف سرمایه، به طولانی شدن فرآیند ترخیص مرتبط هستند. شناخت انواع مسیر در ترخیص کالا و رعایت الزامات گمرکی میتواند احتمال ورود کالا به مسیرهای سریعتر را افزایش دهد. همچنین همکاری با ترخیصکاران حرفهای و تنظیم صحیح اسناد باعث کاهش خطاهای اظهارنامه و تسریع در انجام تشریفات گمرکی خواهد شد؛ موضوعی که برای شرکتهای واردکننده و فعالان تجارت بینالملل یک مزیت رقابتی مهم محسوب میشود.
