اینکوترمز یا اصطلاحات تجاری بین‌المللی یعنی مجموعه‌ای از اصطلاحات تجاری که از سوی اتاق بازرگانی بین‌المللی درباره مقررات تجاری بین‌المللی منتشر و تعریف میشود. از اینکوترمزها به صورت گسترده در معاملات و واردات و صادرات بین‌المللی استفاده میشود.
بکارگیری اینکوترمزها توسط دادگاهها، نمایندگان تجاری، و وکلای بین‌المللی همواره ترویج میشود. اصول اینکوترمز با هدف انتقال ساده هزینهها، وظایف، و ریسک‌های مرتبط با حمل و نقل بین‌المللی و ترخیص کالاها وضع شده است. اطلاع از این اصطلاحات برای هر کسی که در کار واردات و صادرات باشد، ضروری است. در ادامه به شرح و بررسی آنها خواهیم پرداخت.
چه اصطلاحاتی در اینکوترمز تعریف شده است؟
قواعد اینکوترمز در سراسر جهان برای تفسیر پر کاربردترین اصطلاحات تجارت بین‌المللی استفاده میشوند. هدف اینکوترمزها کاهش ابهاماتی است که به دلیل استفاده از زبان‌های مختلف در کشورهای گوناگون پیش می‌آیند. بنابراین اینکوترمزها غالبا در قراردادهای بین‌المللی کاربرد دارند.
موارد مشمول قواعد اینکوترمز
موضوعات اصلی که در قواعد اینکوترمز مطرح هستند، بسیار گسترده بوده که از مهم‌ترین آنها هزینهها، ریسک‌ها و تعهدات قراردادی میباشند. به طور کلی، مباحث این قواعد عبارتند از:
- تعیین حدود مسئولیت طرفین
- تعیین هزینههای طرفین قرارداد
- تعیین ریسک‌های احتمالی در فرایند تجارت ما بین طرفین
- تعیین روش حمل و نقل کالاها در فرایند واردات و صادرات ما بین طرفین
- جلوگیری از ایجاد اختلافات ناشی از تفسیر اشتباه اصطلاحات بکار رفته در قراردادها
این بدین معناست که قواعد اینکوترمز در مواردی از جمله: حمل و ترخیص کالا، واردات و صادرات، تعیین مسئولیت پرداخت و ریسک حمل و نقل کالا در مراحل مختلف انتقال آن ورود پیدا میکنند.
انواع اینکوترمز
ترم های اینکوترمز شامل 4 گروه اصلی است که عبارتند از:
گروه E در اینکوترمز (تحویل کالا در مبدأ)
این اصطلاحات برای کالاهایی است که صدور آنها از کشور مبدأ شروع میشود.
الف) اینکوترمز EXW از روش های حمل و نقل هوایی است و بدین معناست که فروشنده باید کالاها را در محل کار خود از جمله: انبار، کارگاه یا کارخانه تحویل دهد.
ب) فروشنده تعهدی در قبال روش حمل و نقل و ترخیص کالا از گمرک
ج) تمامی خطرات احتمالی ناشی از حمل کالا از محل کار فروشنده به خریدار محول میشود.
گروه F در اینکوترمز (تحویل کالا به خریدار بدون کرایه حمل)
در این گروه از اینکوترمز تحویل کالا در فرودگاه و بندر کشور مبدأ بوده و مسئولیت حمل و نقل کالا با خریدار است.
FCA (تحویل به حمل کننده)
الف) این گروه از اینکوترمز مربوط به حمل و نقل زمینی میباشد. بدین معنا که مسئولیت فروشنده فقط تا زمان تحویل کالا به حمل کننده است.
ب) در صورت عدم تعیین محل مقرر از طرف خریدار، فروشنده می‌تواند محلی را در جایی که کالا را به حامل تحویل می‌دهد، انتخاب کند.
FAS (تحویل در کنار کشتی)
الف) بدین معنا که مسئولیت فروشنده تا زمانی است که کالا را در بندر به خریدار تحویل می‌دهد، و دیگر تعهد حمل و نقل و هزینههای آن را ندارد.
ب) در این مسیر پس از تحویل کالا، مسئولیت بروز هرگونه مشکلی مسئولیت با خریدار است.
FOB (تحویل روی عرشه کشتی)
الف) این اینکوترمز یعنی اینکه مسئولیت فروشنده هنگامی که کالا را در بندر تعیین شده از نرده کشتی عبور دهد، تمام شده است.
ب) از اینجا به بعد هزینه حمل و نقل کالا و یا مسئولیت فقدان آنها بر عهده خریدار میباشد.
گروه C (تحویل کالا در مبدا با کرایه حمل و نقل)
CFR (هزینه حمل و نقل کالا)
الف) در این گروه اینکوترمز فروشنده باید هزینه از پیش تعیین شده حمل کالا از مبدا تا بندر مقصد را پرداخت کند.
ب) مسئولیت فقدان کالا و یا هزینههای جانبی آن از زمان تحویل کالا با خریدار است.
CIF (بیمه و هزینه حمل و نقل)
الف) این گروه از اینکوترمز بدین معناست که فروشنده وظایف گروه CFR را دارد.
ب) همچنین علاوه بر هزینه حمل کالا، هزینه بیمه دریایی و خسارت احتمالی بر عهده فروشنده است و او فقط موظف به پرداخت حداقل بیمه برای انتقال کالا میباشد.
CPT (کرایه حمل کالا تا مقصد)
الف) در این گروه اینکوترمز، هزینه حمل کالا تا مقصد بر عهده فروشنده است.
ب) مسئولیت فقدان و یا خسارات احتمالی کالا از زمانی که مسئولیت کالا با حامل است، با خریدار میباشد.
CIP (حمل کالا تا مقصد با بیمه)
الف) در این گروه اینکوترمز که برای حمل هوایی است؛ هزینه حمل کالا تا مقصد به همراه بیمه با فروشنده میباشد.
ب) علاوه بر این، باید برای خسارات احتمالی یا فقدان کالا بیمه تهیه کرده و هزینه آن را بپردازد.
ج) تفاوت آن با ترم CIP، در این است که آنجا فروشنده ملزم به پرداخت حداقل بیمه بود.
گروه D (تحویل کالا در مقصد)
گروه D مربوط به موارد تحویل کالا در مقصد بوده که شامل 5 دسته‌بندی است.
DAF (تحویل در مرز تعیین شده)
الف) مسئولیت فروشنده تا زمان ترخیص کالا برای صدور آن است.
ب) در این ترم باید مرز حتما به طور دقیق مشخص شده و از هر مرز همسایه با کشور صادر کننده می‌توان استفاده کرد.
DES (تحویل کشتی بندر مقصد مشخص شده)
الف) این اصطلاح برای آبراه داخلی یا حمل دریایی استفاده میشود. مسئولیت فروشنده برای تحویل کالا تا زمانی است که آن را پیش از ترخیص برای ورود به بندر تعیین شده، روی عرشه کشتی به خریدار تحویل دهد.
ب) در این ترم از اینکوترمز، فروشنده باید احتمال فقدان یا خسارت کالا را تا آوردن به بندر به عهده بگیرد.
DEQ (تحویل در اسکله تعیین شده)
الف) وظیفه فروشنده برای تحویل کالا تا زمانی است که آن را پس از ترخیص در بندر به خریدار تحویل دهد. ب) فروشنده باید عوارض، مالیات کالا و خسارات احتمالی تا رساندن کالا به اسکله را به عهده بگیرد.
DDU (تحویل کالا در مقصد بدون حقوق و عوارض)
الف) این اینکوترمز بدین معناست که مسئولیت فروشنده هنگامی که کالا در محل تعیین شده به خریدار محول شود، به پایان می‌رسد.
ب) فروشنده باید هزینه تشریفات گمرکی را متقبل شود.
ج) فروشنده تمام مسئولیت ارسال کالا به مقصد، به جز مالیات و عوارض گمرکی و دیگر هزینههای ورود را بر عهده میگیرد.
DDP (تحویل کالا در مقصد با حقوق و عوارض)
الف) در این نوع از اینکوترمز، مسئولیت فروشنده تا زمان تحویل کالا در محل معین به خریدار است.
ب) فروشنده باید هزینه عوارض گمرکی، مالیات، و خسارات احتمالی کالا یا فقدان آن را به عهده بگیرد.
* توجه داشته باشید که در میان انواع ترمهای اینکوترمز، EXW کمترین مسئولیت و DDP بیشترین مسئولیت را برای فروشنده دارد.
تفاوت انتقال هزینه و انتقال ریسک در اینکوترمز چیست؟
یکی از مهم‌ترین نکات در استفاده از اینکوترمز این است که زمان انتقال هزینه با زمان انتقال ریسک لزوماً یکسان نیست. ممکن است فروشنده هزینه حمل کالا تا یک مقصد مشخص را پرداخت کند، اما ریسک کالا پیش از رسیدن به همان مقصد به خریدار منتقل شده باشد. این تفاوت در قواعد گروه C اهمیت زیادی دارد و نادیده گرفتن آن می‌تواند هنگام بروز خسارت باعث اختلاف میان طرفین شود.
برای مثال، در CPT فروشنده هزینه حمل تا مقصد تعیین‌شده را پرداخت می‌کند، اما ریسک زم
انی منتقل میشود که کالا به حمل‌کننده تحویل داده شود. در CIP نیز وضعیت انتقال ریسک مشابه است و تفاوت اصلی در تعهد بیمه فروشنده است. بنابراین هنگام تنظیم قرارداد نباید صرفاً به این موضوع توجه کرد که چه کسی کرایه حمل را می‌پردازد؛ نقطه دقیق انتقال ریسک نیز باید بررسی شود.
اینکوترمز مناسب حمل کانتینری کدام است؟
انتخاب اینکوترمز باید با روش واقعی حمل کالا هماهنگ باشد. یکی از اشتباهات رایج، استفاده از FOB برای محموله‌های کانتینری بدون توجه به محل تحویل کالا است. در قواعد اینکوترمز ۲۰۲۰، FOB برای زمانی طراحی شده که کالا مستقیماً روی کشتی تحویل شود؛ در حالی که در حمل کانتینری، کالا معمولاً پیش از بارگیری روی کشتی به پایانه یا حمل‌کننده تحویل میشود.
در چنین شرایطی FCA می‌تواند گزینه‌ای متناسب‌تر باشد، زیرا تحویل کالا به حمل‌کننده را پوشش می‌دهد. انتخاب صحیح ترم به نوع محموله، محل تحویل و ساختار حمل بستگی دارد و نباید تنها بر اساس عرف معامله یا پیشنهاد فروشنده انجام شود.
نقش اینکوترمز در تعیین هزینههای واردات کالا
اینکوترمز به‌تنهایی میزان حقوق گمرکی یا مالیات واردات را تعیین نمی‌کند، اما مشخص می‌کند چه بخش‌هایی از هزینه حمل، بیمه و تحویل بر عهده فروشنده یا خریدار قرار میگیرد. همین موضوع می‌تواند در برآورد هزینه نهایی خرید کالا اهمیت زیادی داشته باشد.
برای نمونه، در DDP فروشنده مسئول رساندن کالا به مقصد تعیین‌شده و انجام تشریفات واردات و پرداخت حقوق و عوارض مربوطه است. در مقابل، در EXW بخش قابل‌توجهی از هزینهها و مسئولیت‌های حمل و تشریفات از محل فروشنده بر عهده خریدار قرار میگیرد. بنابراین هنگام محاسبه قیمت تمام‌شده واردات، باید علاوه بر قیمت کالا، ترم قرارداد و تمام هزینه‌هایی که پس از نقطه تحویل به خریدار منتقل میشود نیز در نظر گرفته شود.
اشتباهات رایج در انتخاب اینکوترمز
انتخاب اینکوترمز بر اساس عادت یا استفاده از یک ترم ثابت برای همه معاملات می‌تواند باعث افزایش هزینه یا ایجاد اختلاف قراردادی شود. یکی از اشتباهات رایج، مشخص نکردن دقیق محل یا نقطه تحویل است. درج عبارتی مانند DAP بدون تعیین محل دقیق مقصد ممکن است درباره مسئولیت‌ها و هزینههای مرحله پایانی حمل ابهام ایجاد کند.
اشتباه دیگر، تصور این است که هر ترم حمل دریایی را پوشش می‌دهد. برخی قواعد مانند FOB، FAS، CFR و CIF مخصوص حمل دریایی یا آبراه داخلی هستند، در حالی که قواعدی مانند FCA، CPT، CIP، DAP و DDP می‌توانند برای یک یا چند شیوه حمل استفاده شوند. بنابراین قبل از درج ترم در قرارداد باید مسیر حمل واقعی کالا مشخص باشد.
تفاوت FCA و FOB در معاملات بین‌المللی
FCA و FOB هر دو در گروه F قرار دارند، اما نقطه تحویل کالا در آنها متفاوت است. در FCA فروشنده کالا را در محل توافق‌شده به حمل‌کننده تحویل می‌دهد و این قاعده برای انواع روش‌های حمل قابل استفاده است. در FOB، تحویل زمانی اتفاق می‌افتد که کالا روی کشتی در بندر تعیین‌شده قرار گرفته باشد و این قاعده مخصوص حمل دریایی و آبراه داخلی است.
این تفاوت در حمل کانتینری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اگر کالا ابتدا در یک پایانه کانتینری به حمل‌کننده تحویل شود، استفاده از FCA می‌تواند با ساختار واقعی حمل هماهنگ‌تر باشد. بنابراین انتخاب میان این دو اصطلاح باید بر اساس محل واقعی تحویل و روش حمل انجام شود، نه صرفاً قیمت پیشنهادی فروشنده.
تفاوت CIF و CIP در بیمه کالا چیست؟
CIF و CIP هر دو شامل تعهد فروشنده برای تهیه بیمه هستند، اما در نوع حمل و سطح تعهد بیمه تفاوت دارند. CIF یکی از قواعد مخصوص حمل دریایی و آبراه داخلی است، در حالی که CIP برای هر نوع روش حمل قابل استفاده است. همچنین در نسخه اینکوترمز ۲۰۲۰، سطح پوشش بیمه مورد انتظار در CIP بالاتر از حداقل پوشش مقرر برای CIF در نظر گرفته شده است.
به همین دلیل نمی‌توان CIF و CIP را صرفاً دو عبارت مشابه برای «حمل همراه با بیمه» دانست. نوع کالا، مسیر حمل، شیوه حمل و سطح پوشش موردنیاز باید قبل از انتخاب ترم بررسی شود. در معاملات کالاهای حساس یا با ارزش بالا، توجه به شرایط بیمه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
آیا می‌توان اینکوترمزهای قدیمی را در قراردادهای جدید استفاده کرد؟
اصطلاحاتی مانند DAF، DES، DEQ و DDU در اینکوترمز ۲۰۲۰ دیگر جزو ۱۱ قاعده فعلی نیستند. این اصطلاحات در نسخه‌های قدیمی‌تر وجود داشتند، اما در نسخه ۲۰۱۰ بازنگری شدند و ساختار فعلی اینکوترمز بر اساس ۱۱ قاعده نسخه ۲۰۲۰ تنظیم شده است. بنابراین در قراردادهای جدید بهتر است به‌جای استفاده از اصطلاحات قدیمی، از قواعد فعلی و نام دقیق محل تحویل استفاده شود.
البته صرفاً نوشتن مخفف یک ترم در قرارداد کافی نیست. بهتر است سال نسخه مورد استفاده، نام قاعده، محل یا نقطه تحویل و در صورت نیاز سایر جزئیات مرتبط نیز به‌صورت روشن درج شود. این کار احتمال اختلاف در تفسیر تعهدات طرفین را کاهش می‌دهد.
چگونه اینکوترمز مناسب یک معامله را انتخاب کنیم؟
برای انتخاب ترم مناسب، ابتدا باید مشخص شود کالا با چه روشی حمل میشود و تحویل واقعی آن در کدام نقطه اتفاق می‌افتد. سپس باید مشخص شود کدام طرف مسئول حمل اصلی، بیمه، تشریفات صادرات و واردات و پرداخت هزینههای مربوط به هر مرحله خواهد بود.
یک بررسی اولیه می‌تواند بر اساس این موارد انجام شود:
| مورد بررسی | سؤال کلیدی |
|---|---|
| روش حمل | کالا دریایی، هوایی، زمینی یا چندوجهی است؟ |
| محل تحویل | کالا دقیقاً در چه نقطه‌ای به خریدار یا حمل‌کننده تحویل میشود؟ |
| انتقال ریسک | ریسک در چه مرحله‌ای از فروشنده به خریدار منتقل میشود؟ |
| حمل اصلی | کدام طرف قرارداد حمل را منعقد و هزینه آن را پرداخت می‌کند؟ |
| بیمه | آیا فروشنده تعهد بیمه دارد و سطح پوشش آن چیست؟ |
| صادرات | تشریفات صادرات بر عهده کدام طرف است؟ |
| واردات | چه کسی مسئول ترخیص وارداتی و پرداخت عوارض است؟ |
در نهایت، انتخاب اینکوترمز باید با ساختار واقعی معامله هماهنگ باشد. استفاده صحیح از این قواعد می‌تواند مسئولیت‌های طرفین را شفاف‌تر کند، اما اینکوترمز جایگزین قرارداد فروش کامل نیست و سایر شرایط معامله باید جداگانه مشخص شوند. ICC نیز این قواعد را برای روشن‌تر شدن وظایف، هزینهها و ریسک‌های مرتبط با تحویل کالا در معاملات معرفی کرده است.
سخن آخر
در این مقاله با انواع اینکوترمز آشنا شده و معنی هر کدام را بررسی کردیم. شما عزیزان میتوانید جهت دریافت اطلاعات بیشتر با مشاورین شرکت ترخیص کالا آریاناجم در ارتباط باشید. همچنین جهت اطلاع از آخرین اخبار و اطلاعیه های گمرکی، پیج اینستاگرام آریاناجم را دنبال نمایید.
تعدادشون بیشتر هستش یا همیناست؟
زیر مجموعه های بیشتری وجود داره
ببخشید من میخوام در خصوص واردات یک سری کالا از ترکیه با یک شرکت همکاری کنم. نحوه همکاری به چه صورت هستش؟
با سلام. شما میتونید برای دریافت مشاوره ترخیص کالا و واردات کالا با مجموعه آریاناجم در تماس باشید.
ترخیص کار گمرک فرودگاه هم دارید؟
با سلام. بله خدمات ترخیص کالا از گمرک فرودگاه هم انجام میشه . برای دریافت اطلاعات بیشتر با ما در ارتباط باشید.