ترخیص موقت کالا یکی از روشهای تخصصی در فرآیند گمرکی است که به بازرگانان و شرکتها اجازه میدهد کالاهای خود را به صورت موقت وارد کشور کنند و پس از انجام مأموریت مورد نظر، دوباره از کشور خارج نمایند. این نوع از ترخیص کالا بیشتر برای نمایشگاهها، پروژههای فنی، تجهیزات موقت کارگاهی، یا کالاهای تحقیقاتی مورد استفاده قرار میگیرد. به طور کلی، هدف از ترخیص موقت این است که واردکننده، بدون پرداخت حقوق و عوارض گمرکی، بتواند از کالای خود در مدت مشخصی بهرهبرداری کند.
در واقع، این فرایند نوعی تسهیل تجاری است که گمرک ایران در اختیار شرکتها قرار میدهد تا ضمن رونق فعالیتهای اقتصادی، هزینههای واردات کالا را در شرایط خاص کاهش دهد. در ادامه به جزئیات کامل این فرآیند، شرایط، مدارک مورد نیاز و مزایای آن خواهیم پرداخت.
ترخیص موقت کالا چیست و چه کاربردی دارد؟
زمانی که یک شرکت یا شخص حقیقی کالایی را از خارج وارد کشور میکند اما قصد ندارد آن را در بازار داخلی به فروش برساند، بلکه صرفاً میخواهد در یک بازه زمانی محدود از آن استفاده کند، باید از ترخیص موقت کالا استفاده نماید. در این روش، کالاها بدون پرداخت تعرفه و عوارض وارد کشور شده و تا زمان مقرر در اختیار واردکننده باقی میمانند. پس از پایان مدت مقرر، کالاها باید به همان شکل اولیه از کشور خارج شوند.
کاربردهای ترخیص موقت بسیار متنوعاند. از جمله میتوان به ورود ماشینآلات سنگین برای اجرای پروژههای عمرانی، واردات تجهیزات نمایشگاهی برای شرکت در رویدادهای بینالمللی، ورود ابزارهای فیلمسازی برای تولید موقت، یا حتی نمونههای صنعتی جهت آزمایش و تحقیق اشاره کرد. این نوع ترخیص کالا بهویژه برای شرکتهای خارجی که قصد اجرای پروژههای موقت در ایران دارند، بسیار کارآمد است.
مزایای ترخیص موقت کالا برای فعالان اقتصادی
یکی از مهمترین مزیتهای ترخیص موقت کالا، کاهش هزینههای مالی است. چون در این روش، واردکننده نیازی به پرداخت حقوق گمرکی، مالیات بر ارزش افزوده یا سایر عوارض ندارد. این موضوع در پروژههای بینالمللی که مدت زمان محدودی دارند، باعث صرفهجویی چشمگیری میشود.
علاوه بر آن، این نوع ترخیص کالا به بازرگانان کمک میکند تا در زمان صرفهجویی کنند. روند صدور مجوز ترخیص موقت معمولاً سریعتر از واردات دائم است و گمرک ایران برای تسهیل تجارت، شرایط سادهتری را برای آن در نظر گرفته است.
از دیدگاه اقتصادی نیز این فرآیند به توسعه صادرات غیرمستقیم کمک میکند. چراکه بسیاری از تجهیزات و ماشینآلات پس از استفاده در پروژهها، مجدداً به کشور مبدا بازگردانده میشوند و به نوعی تبادل تکنولوژی صورت میگیرد. در نتیجه، این نوع از واردات کالا در قالب ترخیص موقت، منافع دوطرفهای برای کشور میزبان و کشور صادرکننده دارد.
انواع ترخیص موقت کالا در گمرک ایران
گمرک جمهوری اسلامی ایران، بر اساس هدف واردکننده و نوع کالا، ترخیص موقت کالا را در دو دسته اصلی طبقهبندی کرده است:
-
ترخیص موقت برای پردازش: در این نوع، کالا وارد کشور میشود تا پس از انجام عملیاتی مثل مونتاژ، فرآوری یا تعمیر، مجدداً صادر گردد. به عنوان مثال، برخی شرکتهای ایرانی مواد اولیهای را به صورت موقت وارد کرده، پس از تغییر شکل یا ترکیب، به عنوان محصول نهایی صادر میکنند.
-
ترخیص موقت برای استفاده مستقیم: در این حالت، کالا فقط برای بهرهبرداری در کشور وارد میشود، بدون اینکه تغییری در آن ایجاد شود. نمونههای بارز آن شامل تجهیزات نمایشگاهی، ابزارهای فنی یا دستگاههای فیلمبرداری است.
هر دو نوع، تحت نظارت گمرک انجام میشوند و زمان مشخصی برای بازگرداندن کالا تعیین میشود. در صورتی که کالا در موعد مقرر از کشور خارج نشود، واردکننده موظف است کلیه عوارض ترخیص کالا را پرداخت کند.
مدارک مورد نیاز برای ترخیص موقت کالا
برای انجام ترخیص موقت کالا، واردکننده باید مدارکی را به گمرک ارائه دهد تا هویت، هدف واردات و مالکیت کالا تأیید شود. از جمله این مدارک میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
-
اظهارنامه گمرکی تکمیلشده
-
پروفرما یا فاکتور خرید کالا
-
لیست عدلبندی (Packing List)
-
گواهی مبدأ
-
مجوزهای لازم از سازمانهای ذیربط (در صورت نیاز)
-
ضمانتنامه بانکی یا سپرده نقدی به عنوان تضمین خروج کالا
ضمانتنامه بانکی، مهمترین بخش در فرآیند ترخیص موقت است. زیرا گمرک از طریق این ضمانتنامه اطمینان حاصل میکند که کالا در زمان مقرر از کشور خارج خواهد شد. در غیر این صورت، ضمانت ضبط و کالا مشمول تعرفههای معمول واردات کالا خواهد شد.
مراحل انجام ترخیص موقت از گمرک
فرآیند ترخیص موقت کالا دارای مراحل مشخصی است که باید به دقت رعایت شوند. در مرحله نخست، واردکننده باید اظهارنامه گمرکی را با دقت تکمیل کرده و نوع ترخیص را “موقت” اعلام کند. سپس گمرک کالا را ارزیابی و بررسی میکند تا از سلامت و تطابق آن با اسناد اطمینان حاصل شود.
در مرحله بعد، واردکننده موظف است ضمانتنامه بانکی یا وجه نقد معادل حقوق گمرکی کالا ارائه دهد. پس از تأیید گمرک، مجوز ترخیص صادر میشود و کالا میتواند وارد کشور شود. پس از پایان مدت استفاده، کالا باید به گمرک بازگردانده و فرآیند خروج مجدد انجام شود. اگر در طول مدت ترخیص موقت، کالا آسیب ببیند یا بخشی از آن از بین برود، واردکننده باید خسارت مربوط به ترخیص کالا را پرداخت کند.
در برخی موارد، امکان تمدید مهلت ترخیص موقت وجود دارد. بازرگان باید قبل از انقضای مهلت، درخواست تمدید خود را به گمرک ارائه دهد و دلایل منطقی ارائه کند. این درخواست معمولاً برای پروژههایی که زمان اجرای آنها طولانیتر شده، پذیرفته میشود.
تفاوت ترخیص موقت با ترخیص قطعی کالا
بسیاری از افراد، تفاوت بین ترخیص موقت کالا و ترخیص قطعی را نمیدانند. در ترخیص قطعی، کالا پس از پرداخت کامل حقوق و عوارض گمرکی وارد کشور میشود و میتواند در بازار داخلی فروخته شود. اما در ترخیص موقت، مالک کالا اجازه فروش یا مصرف دائمی آن را ندارد.
در واقع، ترخیص موقت نوعی واردات کالا به صورت محدود است که هدف از آن استفاده کوتاهمدت میباشد. اگر واردکننده قصد داشته باشد پس از مدتی کالا را در کشور نگه دارد، باید فرآیند تبدیل ترخیص موقت به ترخیص قطعی را انجام دهد. در این حالت، گمرک تمامی عوارض و مالیاتها را محاسبه و از واردکننده دریافت میکند.
نکات مهم در خصوص تمدید و بازگشت کالا
یکی از موارد حساس در ترخیص موقت کالا، مهلت بازگشت آن است. معمولاً گمرک برای کالاهای موقت، زمان مشخصی تعیین میکند که بسته به نوع کالا و هدف واردات متفاوت است. برای مثال، تجهیزات نمایشگاهی ممکن است فقط برای چند هفته اجازه اقامت در کشور داشته باشند، در حالیکه ماشینآلات پروژههای عمرانی ممکن است تا یک سال مجاز به ماندن باشند.
در صورتی که واردکننده نتواند کالا را در مهلت تعیینشده بازگرداند، باید پیش از اتمام زمان، درخواست تمدید بدهد. این درخواست باید با مدارک مستند و دلایل موجه همراه باشد. اگر تمدید انجام نشود و کالا همچنان در کشور باقی بماند، مشمول عوارض کامل ترخیص کالا خواهد شد.
چه کسانی میتوانند از ترخیص موقت استفاده کنند؟
به طور کلی، تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی که دارای کارت بازرگانی معتبر هستند، میتوانند از ترخیص موقت کالا بهرهمند شوند. این شامل شرکتهای عمرانی، پیمانکاران بینالمللی، شرکتهای فیلمسازی، شرکتهای نمایشگاهی و حتی نهادهای علمی و تحقیقاتی میشود.
علاوه بر آن، گمرک برای برخی سازمانها و ارگانهای بینالمللی نیز تسهیلات ویژهای در نظر گرفته است. به عنوان مثال، سازمانهای خارجی که در ایران پروژههای بشردوستانه یا آموزشی اجرا میکنند، میتوانند تجهیزات خود را از طریق ترخیص موقت وارد کشور نمایند. این نوع واردات کالا معمولاً با همکاری وزارت امور خارجه و گمرک تسهیل میشود.
چالشها و مشکلات احتمالی در ترخیص موقت
اگرچه ترخیص موقت کالا فرآیندی ساده و تسهیلکننده به نظر میرسد، اما در عمل ممکن است با چالشهایی مواجه شود. یکی از مهمترین آنها، طولانی شدن زمان بررسی مدارک و ارزیابی کالا توسط گمرک است. همچنین، در برخی موارد، مشکلات بانکی در صدور ضمانتنامه باعث تأخیر در ترخیص میشود.
از دیگر مشکلات رایج میتوان به اختلاف در ارزشگذاری کالا، تفاوت در طبقهبندی تعرفهای، و کمبود تجربه در تنظیم اظهارنامه اشاره کرد. برای جلوگیری از بروز چنین مشکلاتی، همکاری با یک ترخیصکار حرفهای یا شرکت معتبر در زمینه ترخیص کالا بسیار توصیه میشود. این شرکتها تجربه کافی در مواجهه با مسائل گمرکی دارند و میتوانند مراحل اداری را بهصورت دقیق و سریع انجام دهند.
جمعبندی
در نهایت، میتوان گفت که ترخیص موقت کالا یکی از ابزارهای مهم در تجارت بینالمللی است که با هدف تسهیل فعالیتهای اقتصادی و کاهش هزینههای واردات ایجاد شده است. این روش برای بازرگانانی که نیاز به استفاده موقت از تجهیزات خارجی دارند، گزینهای ایدهآل محسوب میشود.
با رعایت قوانین گمرکی، ارائه مدارک معتبر، و بازگرداندن کالا در زمان مقرر، میتوان از مزایای بینظیر این روش بهرهمند شد. از سوی دیگر، همکاری با متخصصان در حوزه ترخیص کالا باعث تسریع و اطمینان بیشتر در فرآیند میشود. بنابراین، شناخت دقیق قوانین و روندهای اجرایی ترخیص موقت، برای هر فعال تجاری ضروری است.
